(Nationaal Park Dwingelderveld)
Het Dwingelose heidelandschap bestaat uit meerdere heidevelden die zijn opgenomen in het Nationaal Park Dwingelderveld. Verschillende gezamenlijke schaapskuddes van boeren uit de es/brinkdorpen Dwingeloo, Ruinen, Ansen, Spier, Lhee, Lheebroek, Kraloo en Nuil graasden hier ooit.
De heide wordt sinds 1946 op moderne wijze begraasd dankzij de aankoop van een bestaande schaapskudde door de Natuurbeschermingswacht Meppel. Hieruit is de Schaapskudde Ruinen ontstaan, waarvoor in 1949 een schaapskooi aan de Benderheide werd gebouwd, die nu beschermd is als Rijksmonument. In 2018 werd door Natuurmonumenten een grote, houten schaapskooi gebouwd, inclusief een informatiecentrum en werkschuur, waarmee de kudde naar 450 Drentse heideschapen werd vergroot; de oude kooi wordt nog steeds gebruikt. Aan de overzijde van Dwingelderveld in Lhee werd in 1988 door Natuurmonumenten een schaapskooi gebouwd en de schaapskudde Achter ’t Zaand gestart. In 2019 is die kooi vervangen door een grote houten schaapskooi met informatiecentrum, waardoor de schaapskudde Achter ’t Zaand verder kon worden vergroot. Tegenwoordig begrazen Schaapskudde Ruinen (zo’n 500 dieren) en Achter ’t Zaand (zo’n 300 dieren) samen het overwegend natte heidegebied dat veenmeertjes met regenwater en kleine zandverstuivingen kent. Dit komt doordat er onder het gebied een dikke keileemlaag zit, die het regenwater in vennen en veengebieden lang vasthoudt.
Dat het heidelandschap al duizenden jaren door mensen bewoond en bewerkt is, wordt duidelijk aan de tientallen grafheuvels en de Celtic Fields of raatakkers die er te vinden zijn. Ook werden er verschillende archeologische vondsten gedaan, zoals De boot van Pesse: ’s werelds oudste boomstamkano (ca. 10.000 jaar oud) die in 1955 werd opgegraven. Vereniging Natuurmonumenten kocht in 1930, na een inzamelingsactie van oprichters Jac. P. Thijsse en Pieter van Tienhoven, de eerste 450 hectare heide van het Geuzingerveld aan. Later volgden er nog meer aankopen en met de gronden van particulieren en Staatsbosbeheer is het Dwingelderveld nu ruim 3.700 hectare groot, het grootste aaneengesloten natte heidegebied van West-Europa.
Flora en fauna: de natte heide staat vol met dopheide, veenmos en pijpenstrootje. In de vennen groeien zeldzame waterplanten zoals oeverkruid en het vleesetende blaasjeskruid. Opvallende bewoners zijn de Bruine kiekendief, zandloopkevers, adders, levendbarende hagedis, Gentiaanblauwtje, Heideblauwtje, Heidelibellen en graafbijen zoals Heidehommel en Zandbij.